✅ چینشهای قرآن
از جمله جلوههای بلاغی و زیباییشناختی قرآن که بسامد بالایی در قرآن دارد، چینشهای حکیمانه قرآن کریم است. در خصوص حکمتهای ترتیبهای لحاظ شده در قرآن و برخی مبانی چند نکته قابل ذکر است:
1. قاعده اولی این است که چینشها در قرآن بیدلیل نباشد، لیکن ممکن است محتوایی ( مانند: بسطة فی العلم و الجسم)، کثرت تحقق (السارق و السارقة)، سبقت یا غلبه عاملیت (الزانیة و الزانی)، آوایی (هارون و موسی برخلاف موارد دیگر که حضرت موسی ع بر برادرش مقدم شده است.)، رتبی (اسلام و ایمان)، خاصیت یا محبوبیت (تین و زیتون (؟) یا بقلها و قثائها و فومها و عدسها و بصلها (؟))، شرافت و برتری معنوی ، استاد و شاگردی، حجم، سن، زیبایی، ... باشد.
2. به مقتضای عالم لسان و محدودیتهای بیانی، لزوماً چینشها خطی است، هرچند ممکن است عناصر چینش شده عملکردی شبکهای داشته باشند؛ مثلاً اگر چهار چیز به طور یکسان در امری مؤثر باشند، چون نمیتوان آن چهار چیز را همزمان مطرح کرد ناگزیر ترتیبی اتخاذ میشود که به صورت خطی بیان شود؛ دریافت نگارنده از قرآن این است که چینش حتی المقدور حکیمانه است و نباید به سادگی به عدم وجود حکمت رضایت داد.
ذکر یک مثال: اگر در جلسه ای که 500 نفر در آن شرکت دارند، 50 نفر یکباره از جلسه خارج شوند و کسی بخواهد اسامی خارجشدگان را فهرست کند، ممکن است ملاکهایی را در نظر بگیرد؛ مثلاً بر اساس حروف الفباء یا رتبه علمی یا جایگاه مدیریتی یا سن و سال یا بر اساس تقدم در خروج یا جنسیت و یا غیر اینها. در قرآن کریم نیز به ویژه در مواردی که پای چند فرد در میان بوده و محدودیت خطی بودن ذکر افراد در میان است، یافتن حکمت چینش گاه دشوار و غیر مطمئن میشود.

برچسب:
نویسنده: کیانوش سلیمانی